گروه بندی غارهای ايران

بر اساس تعريف غار و چگونگی پيدايش آن غارهای ايران را می توان به پنج دسته تقسيم كرد.

1ـ غارها و چاههای طبيعی

اين گروه فضاهايی زير زمينی هستند كه در امتداد ترك خوردگی ها و شكستگی های درون پوسته زمين و بر اثر فرايند غار زايشی به وجود آمده و با دهانه ای بزرگ يا كوچك به بيرون راه يافته اند. اگر امتداد ترك و شكستگی بر پوسته زمين عمود باشد، چاه و اگر عمود نباشد، غار به وجود می آيد. در اين مورد می توان به ترتيب از چاه بگليجه و غار علی سرد نام برد. فرايند زايش در اين غارها از مرتفع ترين نقطه غار به سوی مركز زمين است.

2ـ غارهای طبيعی و تاريخی

آن دسته از غارهای طبيعی كه به علت دارا بودن موقعيت ويژه مسكونی و دفاعی تغییراتی به وسيله انسانها در آنها ايجاد شده و به عنوان سكونتگاه و دژ مورد استفاده بوده اند در اين گروه قرار دارند.
ويژگی اين غارها وجود چشمه آب در داخل يا خارج و در دسترس آن و وجود آب انبار برای ذخيره آب در آنهاست. در اين گروه غارهای كرفتو و آبزا را می توان نام برد.

3ـ غارهای دست كنده

غارهای دست كنده از غارهایی هستند كه در دل صخره ها و ديواره كوهستانها، به وسيله انسان و با ابزار ساخته شده اند. هدف از ساخت اين غارها ايجاد دژهای دفاعی و سكونت دائم در آنها بوده است.
از ويژگی اين غارها می توان به وجود آب انبار در آنها برای ذخيره آب، اشاره كرد. نمونه اين گروه غارها دژ قلعه جوق و سكونتگاه پل مون است.

4ـ نهانگاههای زير زمينی

اين گروه از غارها را معمولا انسانها در دشتها و زير تپه های دست ساز می سازند. اين نهانگاهها دارای شبكه پيچيده ای از راهروها و چاههای متصل به هم و تعدادی اتاق برای سكونت بوده و محل زيست موقت ساكنان يك منطقه به هنگام حمله يا عبور ناگهانی دشمن به حساب می آمده است.
وجود چاه آب در اين غارها برای تامين آب مورد نياز ساكنان از ويژگی آنهاست. نمونه اين غارها نهانگاه اصله در همدان و كسب و ننج در ملاير است.

5ـ چاههای آهك ساخته

اين گروه از غارها چاههایی هستند كه بر اثر رسوب گذاری چشمه هایی با آب محتوی بی كربنات كلسيم بالاتر از حد اشباع، ساخته شده است در ايجاد اين چاهها فرايند زايش، از پایین به بالا و عکس فرایند زایش در چاههای طبیعی است. چاه دیو زندان و چاه بابا گرگر از نمونه چاههای آهك ساخته ايران است.